Diagnoza nadpobudliwości psychoruchowej za pomocą kwestionariusza Conners 3
Kwestionariusz Conners 3 jest narzędziem zalecanym przez Amerykańską Akademię Pediatryczną jako wsparcie diagnozy różnych zachowań u dzieci i nastolatków w wieku od 6 do 18 lat. Jest wynikiem wieloletnich badań psychologicznych, odnosi się do objawów ujętych w najnowszym wydaniu DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders).
Wskazuje głównie na trudności w obszarach:
- nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD: z przewagą nieuwagi i/lub impulsywności i nadaktywności bądź pod postacią mieszaną),
- zaburzeń zachowania,
- zaburzeń opozycyjno – buntowniczych.
Test mierzy ponadto objawy lękowe i depresyjne, wskazuje na poważne zaburzenia zachowania, wymagające natychmiastowej interwencji.
Kwestionariusz Conners 3 składa się z trzech części:
- kwestionariusz samoopisowy (dla dzieci od 8 rż),
- kwestionariusz obserwacyjny dla rodziców / opiekunów (dla dzieci od 6 rż),
- kwestionariusz obserwacyjny dla nauczyciela / wychowawcy (dla dzieci od 6 rż).
Każdy z kwestionariuszy może być wypełniony w formie pełnej (trafnej diagnostycznie) bądź skróconej (do pomiaru zmian w toku terapii).
Dla potrzeb diagnozy zawsze udzielane są kwestionariusze w formie pełnej, na których wypełnienie należy poświęcić tyle czasu, ile będzie trzeba (na ogół jest to ok. 20 minut). Nie jest to test badający aktualne reakcje, a ujmujący funkcjonowanie w sposób długotrwały, na przestrzeni czasu.
Jako iż ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, jego objawy występują niezależnie od środowiska. Uzyskanie jak największej ilości danych, z różnych środowisk, zwiększa trafność uzyskanych wyników przekładając się na wykonanie opinii, a następnie wykorzystanie jej do wspierania funkcjonowania dziecka.
Wskazane jest wcześniejsze zaangażowanie do wykonania kwestionariusza Wychowawcę bądź Nauczyciela. Na pewno pomoże rozmowa w celu wyjaśnienia, iż zebranie informacji z jak największej ilości środowisk, w których przebywa dziecko, wpłynie pozytywnie na trafność uzyskanych wyników. Rozwiązanie kwestionariusza jest procesem krótkotrwałym, a wyniki mogą zostać uzyskane do poprawy funkcjonowania dziecka zarówno w domu, jak i w szkole.
Niezbędne wymagania Wychowawcy / Nauczyciela do wypełnienia kwestionariusza:
- zgoda Wychowawcy / Nauczyciela na jego wypełnienie,
- znajomość dziecka przez minimum miesiąc (najlepiej dwa miesiące, od rozpoczęcia roku szkolnego),
- kontakt z dzieckiem co najmniej 2 razy w tygodniu.
Przed badaniem zawsze warto poprosić Wychowawcę / Nauczyciela o opinię na piśmie dotyczącą bieżącego funkcjonowania dziecka obejmującą: jak radzi sobie z wymaganiami programowymi, jak wyglądają jego relacje rówieśnicze, samodzielność, jakie ma mocne strony i ewentualne trudności.
Procedura wykonania testu:
Wypełnienie kwestionariusza wiąże się z zaznaczeniem odpowiedzi na ok. 100 pytań zamkniętych i 2-3 pytań otwartych. Kluczowe jest skupienie się na własnym punkcie widzenia. Każde stwierdzenie należy ocenić pod kątem częstości występowania danego zachowania bądź jak prawdziwe jest w odniesieniu do funkcjonowania dziecka w przeciągu ostatniego miesiąca posługując się czterostopniową skalą. Każde stwierdzenie należy oceniać odrębnie, odpowiedź na jedno pytanie nie powinna wpływać na inne.
Rodzice wypełniają kwestionariusz samodzielnie. Dziecko / nastolatek wypełnia kwestionariusz wspólnie z psychologiem. Kwestionariusz dla nauczyciela przekazywany jest w formie zalakowanej poprzez rodzica i w tej samej formie jest zwracany.
Każdej diagnozie towarzyszy omówienie wyników z rodzicami wraz ze wskazaniami co do dalszego postępowania.
Diagnoza psychologiczna jest częścią procesu diagnostycznego. Ostateczną diagnozę stawia zawsze lekarz psychiatra dzieci i młodzieży